Matanawí
Matanawí
Matanauí, Mitandua, Moutoniway
Pronunciation [matanawˈɨ]
Era attested 1925
Language codes
ISO 639-3 None (mis)
Linguist List
Glottolog
Matanawi (Matanauí, Mitandua, Moutoniway ) is an extinct divergent Amazonian language isolate that may be distantly related to the Muran languages . It was originally spoken on the Castanha River and Madeirinha River in Amazonas State.
Vocabulary English Matanawí rainbow turusiˈkabm Madeira River (not a Toponyms in Matanawi)kajaˈri Marmelos River (not a Toponyms in Matanawi)piruaˈri canoe anawˈa oar huˈra Tipity tipiˈti path aã knife juimã hunting arch parəˈa strainer/filter manaˈri Lagenaria bowl for herbsoˈᴐ Matanawi matanawˈɨ Urupá ʧʊakʊbm Parintintín (a neighbor tribe)tapakaˈra itoĕbeˈhẽ black mɨrɨbm / mɨˈrebn Jarú jaˈru Mura people muˈra Mura people from Rio Branco, Acre ?jaˈhahĩ Tamandua tetradactyla (anteater)wiʃoˈho Brown howler uruˈrem / ʊruˈrəhm parrot awuˈru hen pataˈri chameleon ʦɨnɨˈmί turtle jawaˈri Proceratophrys cururu (only word for frog)?turuˈru Pseudoplatystoma (catfish)urukʊˈta / urukuˈta Cichla ocellaris (butterfly peacock bass or Cichlid )pariˈta / parɨˈta ant pakiˈpi bee mawˈɨ / horohoˈrᴐ Enterolobium contortisiliquum (pacara earpod tree)kuiˈmã iː / koiˈmɨ head apa zɨ knee atura paʃi jɨ skin uhᴐ zɨ breast / chest ? mapã mətᴐ blood mɨĩ heart miʃi ta firewood uaː smoke ua risi sky rito night jamãru ax jaʃi man papɑ́ woman mapɨwã snake ija fish mami tree ɨ cotton wakɨsi red awu zɨ
Comparison between Matanawí language and Pirahã :
English Matanawí Pirahã/Múra-Pirahã language ihuzɨ ipopaj lips ɲaruzɨohᴐ apipaj ear atahuzɨ apopaj hair apa zi jaa apapataj thigh aritʊzɨ, aritᴐzi akuapaj mouth ɲaru zɨ kaopaj tooth arɨzɨ atopaj nose natuzi itopaj eye tuʃiji kupaj arm apiji atoewe hand ũsu zɨ upaj nail (hand nail, singular) ũsuzɨhᴐ upapaj leg aturazɨ ipopaj foot iʃijɨ apaj water apɨ pe fire ua wai rain apɨ pe moon ka kahaiai earth / soil? wɨsa bege stone/rock aja aapuuj sun viː wese home/house pi ataj net (probably fishing net, rede in Portuguese has many meanings) api apiʃara arrow/dart awɨ apoahaj comb parata isowe belt kɨnũ pahoese pan/pot wata waaj sticks for making fire ɨ ie honey ʦɨza ahaj corn iwari tihuahaj Manihot esculenta /Yuca/Cassavamĩ iʃehe Tobacco ɨsəki iʧehe
Nimuendajú (1925) A few words collected by Curt Nimuendajú in 1922, from Indian João Comprido (resident in Surupy, Lower Marmelos River ), are given below
Toponyms Ethnonyms Portuguese Matanawi white tʃuenayã́, tʃueanã́ Indian rɨnĩ́ isã́ Matanawi matanawɨ́ Urupá tʃʊakʊbm, tuwikə́m Arára (from Aripuanã River )pik.ód Múra -Piraha piriaháĩ Parintintin tapakará; itoẽbehẽ́ Tribe from Paxiuba River (Aripuanã River ) tupiokón Tribe from Aripuanã River apiyipã́ black mɨrɨ́bm, mɨrébn angry indian (?) "indio bravo" rɨnĩ amarizɨ́ Torá tʊrá, turá Jaru yarú Arára (Preto River ) mará Múra murá Múra from (Branco River )yaháhĩ anthropophagic tribe in the headwaters of Preto River (Machado River ) koʃurái Munduruku /Wuy Jugupaiʃí
Animals English Matanawi Robust capuchin monkey hotó, hotɔ Spider monkey wapɨ́ puma matuyaá awɨtamɨ̃ otter trarɨá Tayassu pecari (pig)rɨwã́, riwɑ̃́ South American tapir awiyã́, awiyá Lowland paca uã́ Chiroptera (bat)wawá lesser anteater wiʃohó maned sloth tahɔrɨ́ tail piyɨ́ howler monkey ʊrurə́bm, ururém jaguar matuyaá dog matú, mató red brocket deer manyɔ collared peccary mã́ capybara muitá agouti amisí giant anteater yawarí armadillo kasearí bird wiʃá egg iyɔ hawk ihasɨ́ vulture pipí red-and-green macaw ã parrot awurú bare-faced curassow iwɨ guan papasɨ, papasí wing ihɔ feather yaá harpy eagle ihasɨ wanĩ king vulture pipi wakɨ ramɨ̃ blue-and-yellow macaw pará duck urumã́ Belem curassow iwí ari chicken patarí snake iyá boa constrictor ɨrɨ́pɨrán anaconda atupiyá pit viper katiti caiman yipá chameleon cɨnɨmɨ̃ tortoise yawarí tegu apɨsɨ́ turtle paʃaʃá toad tururú fish mamĩ, mamí stingray iwahʊ, iwahó knifefish nopapá pacu tasí piranha tʃipearɨ́, ʃipiarí catfish urukʊtá, urukutá peacock bass paritá, parɨtá wolf fish tamɨ̃ flea iʃó mosquito ĩ honey cɨzá, cɨsá spider wirisɨ́ ant pakipí millipede wararáu louse ɨʃɨ́, ɨsɨ́ bee mawɨ́, horohorɔ́ wasp manɨ̃ butterfly pipiyá termite kaiwã́, kaĩwã́ earthworm yawɨsɨ́
Plants English Matanawi tree ɨ field rarɨhú flower rʊãʃí peel ɨũhɔ, ɨuŋhó Brazil nut tree tʃipɨɨ́ bacaba palm touã́ bamboo tawà corn iwarí manioc mĩ yam apɨtɔ annatto aí, ái tobacco ɨsəkɨ́, iʃəki banana iwá bush ʊ̃ leaf ɨ yaá fruit rʊasí root ɨ iʃí açaí palm ɨrám arrow cane tʃiwaɨ́ fish poison vine koimɨ́, kuimã́; ĩ potato kaĩuã́, kayuã́ cotton wakɨsí pepper iʃihó