Ophthalmosauridae is an extinct family of thunnosaur ichthyosaurs from the Middle Jurassic to the early Late Cretaceous (Bajocian - Cenomanian) worldwide. Almost all ichthyosaurs from the Middle Jurassic onwards belong to the family, until the extinction of ichthyosaurs in the early Late Cretaceous. Ophthalmosaurids appeared worldwide during early Bajocian, subsequent to the disappearance of most other ichthyosaur lineages after the end of the Toarcian. Currently, the oldest known ophthalmosaurids is Mollesaurus from the early Bajocian of Argentina, as well as indeterminate remains of the same age from Luxembourg and Canada. Named by George H. Baur, in 1887, the family contains the basal taxa like Ophthalmosaurus. Appleby (1956) named the taxon Ophthalmosauria which was followed by some authors, but these two names are often treated as synonyms; Ophthalmosauridae has the priority over Ophthalmosauria. However, some researchers argue that Ophthalmosauridae should be restricted to the group typically referred to as Ophthalmosaurinae, with classic Platypterygiinae instead being referred to as Undorosauridae or Brachypterygiidae and Ophthalmosauria being used to unite these two groups.

Phylogeny

Life restoration of Ophthalmosaurus

Ophthalmosauridae is a node-based taxon defined by Ryosuke Motani (1999) as "the last common ancestor of Brachypterygius extremus and Ophthalmosaurus icenicus and all of its descendants". The definition he proposed for Ophthalmosauria was exactly the same. In this case both definitions are synonyms. The cladogram below follows the topology from a 2010 analysis by Patrick S. Druckenmiller and Erin E. Maxwell.

ThunnosauriaIchthyosaurus Stenopterygius "Ophthalmosaurus" natans (=Baptanodon) Ophthalmosauridae Aegirosaurus Ophthalmosaurus (type species) Mollesaurus Athabascasaurus Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Ichthyosaurus
Stenopterygius "Ophthalmosaurus" natans (=Baptanodon) Ophthalmosauridae Aegirosaurus Ophthalmosaurus (type species) Mollesaurus Athabascasaurus Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Stenopterygius
"Ophthalmosaurus" natans (=Baptanodon) Ophthalmosauridae Aegirosaurus Ophthalmosaurus (type species) Mollesaurus Athabascasaurus Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
"Ophthalmosaurus" natans (=Baptanodon)
OphthalmosauridaeAegirosaurus Ophthalmosaurus (type species) Mollesaurus Athabascasaurus Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Aegirosaurus Ophthalmosaurus (type species)
Aegirosaurus
Ophthalmosaurus (type species)
Mollesaurus Athabascasaurus Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Mollesaurus
Athabascasaurus Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Athabascasaurus
Brachypterygius Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Brachypterygius
Arthropterygius Caypullisaurus "Platypterygius" hercynicus "Platypterygius" australis (=Longirostria) Platypterygius (type species) Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Arthropterygius
Caypullisaurus
"Platypterygius" hercynicus
"Platypterygius" australis (=Longirostria)
Platypterygius (type species)
Maiaspondylus "Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)
Maiaspondylus
"Platypterygius" americanus (=Tenuirostria)

Valentin Fischer, Edwige Masure, Maxim S. Arkhangelsky and Pascal Godefroit (2011) described a new genus of Ophthalmosauridae. They redefined it as "the last common ancestor of Arthropterygius chrisorum and Ophthalmosaurus icenicus and all of its descendants". In this case Ophthalmosauria isn't a junior synonym of Ophthalmosauridae. The cladogram below follows Fischer et al. 2011.

ThunnosauriaIchthyosaurus Stenopterygius Chacaicosaurus Ophthalmosauridae Arthropterygius * Brachypterygius Ophthalmosaurus (type species) Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Ichthyosaurus
Stenopterygius Chacaicosaurus Ophthalmosauridae Arthropterygius * Brachypterygius Ophthalmosaurus (type species) Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Stenopterygius
Chacaicosaurus Ophthalmosauridae Arthropterygius * Brachypterygius Ophthalmosaurus (type species) Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Chacaicosaurus
OphthalmosauridaeArthropterygius * Brachypterygius Ophthalmosaurus (type species) Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Arthropterygius
*Brachypterygius Ophthalmosaurus (type species) Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Brachypterygius
Ophthalmosaurus (type species)
Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Maiaspondylus Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes
Maiaspondylus
Mollesaurus Aegirosaurus Sveltonectes
Mollesaurus
Aegirosaurus Sveltonectes
Aegirosaurus
Sveltonectes
"Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
"Platypterygius" hercynicus
Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Caypullisaurus
Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Athabascasaurus
"Platypterygius" australis (=Longirostria)

*Note: Placement of Ophthalmosauria by definition.

Fischer et al. (2012) described another new genus of Ophthalmosauridae. They defined for the first time two subfamilies within the Ophthalmosauridae, Ophthalmosaurinae and Platypterygiinae. Ophthalmosaurus and Platypterygius were found to be non-monophyletic. Ophthalmosauridae was characterized by a reduced extracondylar area, a plate-like dorsal trochanter, a humerus with a facet for an anterior accessory element and the absence of notching on the paddle elements of the forefin. The cladogram below follows Fischer et al. 2012.

ThunnosauriaIchthyosaurus Stenopterygius Chacaicosaurus Ophthalmosauridae Arthropterygius * Ophthalmosaurinae Mollesaurus Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes Platypterygiinae Brachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Ichthyosaurus
Stenopterygius Chacaicosaurus Ophthalmosauridae Arthropterygius * Ophthalmosaurinae Mollesaurus Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes Platypterygiinae Brachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Stenopterygius
Chacaicosaurus Ophthalmosauridae Arthropterygius * Ophthalmosaurinae Mollesaurus Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes Platypterygiinae Brachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Chacaicosaurus
OphthalmosauridaeArthropterygius * Ophthalmosaurinae Mollesaurus Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes Platypterygiinae Brachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Arthropterygius
*Ophthalmosaurinae Mollesaurus Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes Platypterygiinae Brachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
OphthalmosaurinaeMollesaurus Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes
Mollesaurus
Ophthalmosaurus (type species) Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes
Ophthalmosaurus (type species)
Baptanodon ("O." natans) Acamptonectes
Baptanodon ("O." natans)
Acamptonectes
PlatypterygiinaeBrachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes "Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Brachypterygius Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes
Brachypterygius
Maiaspondylus Aegirosaurus Sveltonectes
Maiaspondylus
Aegirosaurus Sveltonectes
Aegirosaurus
Sveltonectes
"Platypterygius" hercynicus Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
"Platypterygius" hercynicus
Caypullisaurus Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Caypullisaurus
Athabascasaurus "Platypterygius" australis (=Longirostria)
Athabascasaurus
"Platypterygius" australis (=Longirostria)

Since 2019

In 2019, two species of Cryopterygius were assigned to the genus Undorosaurus by Zverkov & Efimov (2019). The authors considered the type species of the former genus, C. kristiansenae, to be synonymous with Undorosaurus gorodischensis; second species of Cryopterygius, C. kielanae, was tentatively maintained by the authors as a distinct species within the genus Undorosaurus.

The following cladogram shows a possible phylogenetic positions within Ophthalmosauridae according to the analysis performed by Zverkov and Jacobs (2020).

OphthalmosauriaOphthalmosaurinae Acamptonectes densus Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus Gengasaurus nicosiai Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum Platypterygiinae Brachypterygius extremus Aegirosaurus leptospondylus Muiscasaurus catheti Leninia stellans Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Ophthalmosaurinae Acamptonectes densus Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus Gengasaurus nicosiai Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum Platypterygiinae Brachypterygius extremus Aegirosaurus leptospondylus Muiscasaurus catheti Leninia stellans Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
OphthalmosaurinaeAcamptonectes densus Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus Gengasaurus nicosiai Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Acamptonectes densus Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus
Acamptonectes densus Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus
Acamptonectes densus Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus
Acamptonectes densus
Mollesaurus periallus Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus
Mollesaurus periallus
Ophthalmosaurus natans Ophthalmosaurus icenicus
Ophthalmosaurus natans
Ophthalmosaurus icenicus
Gengasaurus nicosiai Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Gengasaurus nicosiai Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Gengasaurus nicosiai
Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Nannopterygius yasykovi Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis
Nannopterygius yasykovi
Nannopterygius enthekiodon Nannopterygius saveljeviensis Nannopterygius borealis
Nannopterygius enthekiodon
Nannopterygius saveljeviensis
Nannopterygius borealis
Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Arthropterygius volgensis Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Arthropterygius volgensis
Arthropterygius lundi Arthropterygius thalassonotus Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Arthropterygius lundi
Arthropterygius thalassonotus
Arthropterygius hoybergeti Arthropterygius chrisorum
Arthropterygius hoybergeti
Arthropterygius chrisorum
PlatypterygiinaeBrachypterygius extremus Aegirosaurus leptospondylus Muiscasaurus catheti Leninia stellans Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Brachypterygius extremus Aegirosaurus leptospondylus Muiscasaurus catheti Leninia stellans Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Brachypterygius extremus
Aegirosaurus leptospondylus
Muiscasaurus catheti Leninia stellans Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Muiscasaurus catheti
Leninia stellans Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Leninia stellans
Sveltonectes insolitus Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Sveltonectes insolitus
Athabascasaurus bitumineus Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Athabascasaurus bitumineus
Platypterygius americanus Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Platypterygius americanus
Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Acuetzpalin carranzai Platypterygius sachicarum Caypullisaurus bonapartei
Acuetzpalin carranzai
Platypterygius sachicarum
Caypullisaurus bonapartei
Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis
Grendelius mordax Grendelius alekseevi Grendelius pseudoscythicus Grendelius zhuravlevi
Grendelius mordax
Grendelius alekseevi
Grendelius pseudoscythicus
Grendelius zhuravlevi
Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis
Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis
Undorosaurus kielanae Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis
Undorosaurus kielanae
Undorosaurus nessovi Undorosaurus gorodischensis
Undorosaurus nessovi
Undorosaurus gorodischensis
Platypterygius australis Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Platypterygius australis
Plutoniosaurus bedengensis Simbirskiasaurus birjukovi Platypterygius hercynicus Sisteronia seeleyi Platypterygius platydactylus Maiaspondylus lindoei
Plutoniosaurus bedengensis
Simbirskiasaurus birjukovi
Platypterygius hercynicus
Sisteronia seeleyi
Platypterygius platydactylus
Maiaspondylus lindoei